Τα δύο τείχη του κ. Παπανδρέου...

Το βράδυ της 27ης Απριλίου το London School of Economics (LSE) φιλοξένησε τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ και πιθανό επόμενο πρωθυπουργό της χώρας, Γεώργιο Παπανδρέου. Το μικρό αμφιθεατρικό Old Theatre ασφικτυούσε από κόσμο, στην πλειοψηφία του νέοι σπουδαστές του συγκεκριμένου κι άλλων πανεπιστημίων του Λονδίνου. Στην σύντομη ομιλία του αλλά και στις ερωταπαντήσεις που ακολούθησαν, ο κ. Παπανδρέου προσπάθησε να αναπτύξει το όραμα του για την διακυβέρνηση της χώρας. Εκείνο όμως που τράβηξε ιδιαιτέρως την προσοχή του γράφοντος καθώς και πολλών άλλων ακροατών, ήταν μία σύγκριση που έκανε κατά την αναφορά του στις κοσμογονικές αλλαγές που λαμβάνουν χώρα σε παγκόσμιο επίπεδο. Στο συγκεκριμένο σημείο ο κ. Παπανδρέου, αναφέρθηκε στο ότι καλούμαστε να ζήσουμε ως παγκόσμια κοινωνία με βάση τις γιγάντιες συνέπειες που έχει η πτώση των δύο τειχών –του τείχους του Βερολίνου (Berlin Wall) το 1989 και του αμερικάνικου χρηματιστηρίου της Γουόλ Στρητ (Wall=τείχος), παρομοιάζοντας και φέρνοντας στην ίδια μοίρα την πτώση του τείχους του Βερολίνου με την κατάρρευση της αμερικάνικης χρηματαγοράς.

Ας συλλογιστούμε όμως για λίγο όρισμενα πασίγνωστα στοιχεία και γεγονότα. Το τείχος του Βερολίνου κατασκευάστηκε το 1961 ως ένα πρακτικό αλλά και συμβολιοκό σύνορο των δύο αντιμαχόμενων πόλων. Η υφήλιος ζούσε στο ζενίθ του Ψυχρού Πολέμου και η πλειοψηφία των κρατών παγκοσμίως είχε ταχθεί με ένα από τα δύο στρατόπεδα. Η χώρα που ζούσε το μεγαλύτερο δράμα ήταν αναμφίβολα η Γερμανία, διαιρεμένη στα δύο, με την σημερινή της πρωτεύουσα, το Βερολίνο, να χωρίζεται κυριολεκτικά σε Ανατολικό και Δυτικό από το τείχος.

Το τείχος του Βερολίνου πέρα από ένα σύνορο, λειτούργησε και λειτουργεί ακόμα, κυρίως συμβολικά. Για την πρωτεύουσα της Γερμανίας, όπου ορισμένα τμήματα του διασώζονται ακόμα, αποτελεί ένα φρικτό ενθύμιο της επιβληθήσας διαίρεσης της χώρας, των δινών που υπέφεραν δεκαετίες ολόκληρες οι κάτοικοι της ανατολικής πλευράς, αλλά και των φρικτών θανάτων που βρήκαν πολλοί κατά την προσπάθειά τους να περάσουν στην άλλη πλευρά –μακριά από την καταδυνάστευση του κομμουνιστικού καθεστώτος. Παράλληλα όμως, το τείχος αυτό αποτελεί και παγκόσμιο σύμβολο του διχασμού που επέφερε ο Ψυχρός Πόλεμος καθώς και των δινών που υπέστησαν αναριθμητοί άνθρωποι που είχαν την ατυχία να γεννηθούν ανατολικά του σιδηρούν παραπετάσματος. Έχει αναχθεί σε σύμβολο μνήμης των εκατομμυρίων θυμάτων των τερατόμορφων ηγετών των κομμουνιστικών καθεστώτων, των διαφόρων Στάλιν, Χόνεκερ και Γιαρουζέτσκι –μόνο στην καταγωγή τους διέφεραν άλλωστε.

Με βάση τον παραλληλισμό του κ. Παπανδρέου, το δεύτερο τείχος το οποίο κατέπεσε 20 χρόνια μέτα από αυτό του Βερολίνου, είναι η Γουόλ Στρητ (Wall Street). Το τελευταία πανταχόθεν βαλλόμενο χρηματηστήριο της Νέας Υόρκης, αποτελεί για πολλόυς παγκόσμιο συμβολό του καπιταλιστικού συστήματος που στάθηκε στον αντάποδα του κομμουνισμού και κυριαρχεί στον δυτικό κόσμο ασπαζόμενο τις πρακτικές των ελεύθερων αγορών. Εδώ κι ενάμισι περίπου χρόνο οι δυτικές κυρίως κοινωνίες ειναί βυθισμενές σε μία ιδιαίτερα έντονη ύφεση, τα αίτια της οποίας –αν και χωρά πολύ συζήτηση- αναζητούνται στον τρόπο λειτουργείας του χρηματοπιστωτικού συστήματος των ΗΠΑ. Αναντίρρητο είναι πάντως το γεγονός ότι, κυρίως στο σύστημα της συγκεκριμένης χώρας καθώς και της Βρετανίας, είχαν δημιουργηθεί υπερβολές. Χάθηκε το μέτρο, αναπτύχθηκε αισχροκέρδια, θεοποιήθηκε η απληστία. Αυτό όμως σε καμία περιπτωση δεν μπορεί να δικαιολογήσει την λήθη, όσο κι αν δεχτούμε ότι σε τέτοιες έποχες το να πλεονάζουν καμιά φόρα οι ακραίες φωνές ίσως αποτελεί νόμο. Δεν πρέπει λοιπόν να λησμονείται το γεγονός ότι εξ’αιτίας του συγκεκριμένου μοντέλου, γνώρισαν τα κράτη του δυτικού κόσμου την πρωτοφανή αλματώδη ανάπτυξη των τελευταίων 30 χρόνων και ταυτόχρονα σε αυτό το σύστημα στηρίχθηκε η επιτυχής έξοδος των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης από το τέλμα στο οποίο είχαν περιέλθει επί κομμουνισού κι η ραγδαία ανάπτυξη της Κίνας (καπιταλιστικό σύστημα με «σοσιαλλίζον» περίβλημα). Τα παραδείγματα είναι αναρίθμητα.

Η παρούσα κρίση έχει οδηγήσει, όπως είναι λογικό, τις κυβερνήσεις των διαφόρων χωρών σε βαθύ συλλογισμό για την εύρεση των κατάλληλων εκείνων μέτρων τα οποία θα οδηγήσουν στην έξοδο από την ύφεση και που κυρίως θα αποτρέψουν ή θα ελαχιστοποιήσουν την πιθανότητα επανεμφάνησης των αιτίων που οδήγησαν σε αυτήν. Παρά την όλη κατάσταση όμως, η οποιαδήποτε σύγκριση της πτώσης του τείχους του Βερολίνου με την κατάρρευση των διεθνών χρηματαγορών, μόνο σε δύο διακριτούς παράγοντες μπορεί να αποδωθεί. Πρόκειται είτε για την χαιρέκακη αντίδραση ρεβανσιστή παλαιοκομμουνιστή, είτε για την ψηφοθηρικής στόχευσης ανάλυση καιροσκόπου λαικιστή. Εφ’όσον αποδεχθούμε ότι για τον κ. Παπανδρέου η πρώτη περίπτωση αποτελεί μη ρεαλιστικό σενάριο, δεν μένει παρά να καταφύγουμε στην δεύτερη ερμηνεία του -διακομματικού κι αθάνατου στην χώρα μας- λαικισμού. Επειδή όμως κι ο τελευταίος έχει τα όρια του, ας ελπίσουμε ότι το συγκεκριμένο συμβάν αποτελεί μία απλά ατυχέστατη παρομοίωση με την οποία θέλησε να διανθήσει τον λόγο του κι όχι μία ακόμα ένδειξη παλαιοκομματικής μετάλλαξης «σύγχρονου» πολιτικού. Άλλωστε η ελπίδα έχει το προνόμιο να πεθαίνει πάντα τελευταία...

O mpampoulas tis oikonomikis krisis kseskepazei ton alithino(?) Barack Obama

Paratirontas kaneis tin koini gnwmi den mporei para na diaisthanthei, mia oloena ki afksanomeni anisuxia twn politwn gia tin ekseliksi twn pragmatwn sto metwpo tis pagkosmias oikonomias. Anamesa se oles tis diaforetikes apopseis, teinoun na emfanizontai duo koines paradoxes. To oti afti einai I megaluteri oikonomiki krisi meta tin Megali Yfesi twn 30s ki episis oti oloi exoun strammeno to vlema stin neoeklegeisa kuvernisi twn IPA. Apo tin genneteira tis krisis perimenoun na erthei ki I lutrwsi. Tipote den einai fusika tuxaio, kathws an sto timoni tis uperdunamis paremene o allistou mnimis GW Bush, polu amfivallw an tha upirxe estw ki enas politis pou na ilpize stis kiniseis twn IPA gia eksodo tis pagkosmias oikonomias apo tin krisi. Omws, oi IPA apo ton Noemvrio –tupika apo ton Ianouario- diathetoun neo igeti sto timoni. O Barack Hussein Obama, eklextike ws o megalos anamorfwtis. I amerikaniki koinwnia, alla ki olokliri I ifilios, enapothese panw tou to –varutato omologoumenws- fortio tis gefurwsis twn xasmatwn –koinwnikwn, oikonomikwn, politikwn- pou klirodotise I oktaetia Bush, mazi kai tin elpida oti o neos proedros tha dwsei mia nea pnoi ki wthisi stin xwra gia na antimetwpisei ta oloena ki afksanomena provlimata. O Obama gnwrize oti to megalutero kai pio epeigon provlima sto opoio tha kaleito na dwsei ameses luseis, itan I oikonomiki krisi. Apo tin stigmi tis orkomwsias tou kai meta, o kainourios proedros katestise safes se olous tous tonous oti I katapolemisi tis tha einai I apoluti proteraiotita tou prwtou xronou tis diakuvernisis tou. Afto omws den simainei oti oi mexri stigmis kiniseis tou exoun apodeixthei antaksies twn prosdokiwn.
Anamfisvitita, to megalutero komati stin pita tis oikonomikis krisis to katexei o trapezikos tomeas. Ystera apo tin kratiki swtiria tis Bear Sterns tin anoiksi tou 2008 –I opoia kata pasa pithanotita apotelese kai tin arxiki spitha gia ola osa akolouthisan- kai tin ptwxefsi tis Lehman Brothers to fthinopwro, oi amerikanikes trapezes, I mia meta tin alli, deixnoun etoimes na katarrefsoun san trapouloxarta. Pagkosmioi kollossoi opws I Citigroup alla ki o asfalistikos gigantas me ta pilina podia AIG, me tis xrimatistiriakes tous aksies na tinoun stin ekmidenisi, epafiwntai pleon mono stin agkalia tou kratous gia tin epiviwsi tous. Poia einai mexri stigmis I politiki tis kuvernisis Obama ws lusi se olon afton ton kukewna? Sunexeis, stadiakes xrimatikes eneseis (cash injections) stis provlimatikes trapezes (tis evrews apokaloumenes kai zombie banks), me monadiko stoxo tin vraxuprothesmi epiviwsi tous. To gegonos oti I stratigiki tis kuvernisis den xaraktirizetai apo ena safes makroprothesmo plano, einai gia pollous analutes to simantikotero aitio tis katarrefsis tis empistosunis kai tis katholikis epikratisis tou panikou, toso metaksu twn politwn-katanalwtwn oswn kai twn agorwn. Pleon safis apodeiksi twn parapanw den tha mporouse na einai alli apo to prwtofanes katrakulisma tou xrimatistiriou tis Neas Yorkis kai pio sugkekrimena tou deikti Dow Jones, o opoios apo tis 8,280 monades pou vriskotan tin imera tis orkomwsias tou Obama, epese katw apo to psuxologiko orio twn 7,000 monadwn se ligotero apo enamisi mina kai twra xaropalevei ligo panw apo tis 6,500 me ta senaria gia peraiterw kathuzisi na kuriarxoun. Pleon, den uparxei kaneis pou na amfivalei – I krisi pou antimetwpizoume einai krisi empistosunis.

Megalos arithmos egkritwn oikonomologwn stin Ameriki, exontas thoruvithei apo tis teleftaies ekselikseis, askoun drumeia kritiki stin kuvernisi Obama gia ta mexri stigmis imimetra pou exei parei. To pleon aksioprosekto einai oti proerxontai apo olo to politiko/ideologiko fasma. Malista, orismenoi eks’aftwn –proeksarxontws tou fileleftherou prwin proedrou tis FED Alan Greenspan kai tou, prosfatws vravefthentos me Nobel, keunsianou aristerou (radical liberal) Paul Krugman (!!)- proevisan se mia anatreptiki protasi. Me apla logia, eriksan sto trapezi ws “ligotero kaki” lusi, tin proswrini kratikopoiisi twn “arrwstwn “ trapezwn, tin eksugiansi tous apo to kratos kai tin oso to dunaton taxuteri epanidiwtikopoiisi tous – o Krugman vaftise to sugkekrimeno egxeirima ws “pre-privatization”, “pro-idiwtikopoiisi”. Pantws, eite afti tha einai I lusi eite kapoia alli, den uparxei kapoios pou na min vlepei oti gia na arxisei na anastrefetai kapws I katastasi, epivalletai na parthoun metra polu pio drastika, apofasistika kai me pio makroprothesmi stoxefsi apo afta pou mexri stigmis exei parei o Obama.

Ekeino omws to opoio exei apotelesei mexri stigmis tin megaluteri apogoitefsi apo to sunolo twn kinisewn tou neou proedrou sto pedio tis oikonomias, einai I ekponisi tou prwtou tou proupologismou. Panta, o prwtos proupologismos stin thuteia enos proedrou exei isxurotato sumvoliko xaraktira kathws katadeiknuei tin katefthunsi pou stoxevei na akolouthisei oli I proedria kai thetei tous stoxous pou thelei na epituxei. Ypo atermones laikistikes fanfares ki asugastous panugurismous apo tin aristeri pteruga twn Dimokratikwn, parousiastike enas proupologismos o opoios oxi mono endeiksi prospatheias gefurwsis xasmatwn den apotelei, alla einai safestata to apofasistiko vima stin prospatheia epanaprosdiorismou tis Amerikanikis koinwnias kai twn diaxronikwn aksiwn aftis, apo mia entelws kaini vasi. Xaraktiristike efstoxa ws “to oneiro enos aristerou gia mia kainouria Nea Sumfwnia” (anafora sto rousveltiano New Deal twn 30s). To megethos tou aggizei to dusthewrito upsos twn 3.6 tris dollariwn, proupologizontai afksiseis se oles tis morfes kratikwn dapanwn plin twn amuntikogenwn ki ola afta apo enan anthrwpo pou mexri prin ligous mines dierrugnie ta imatia tou oti den pistevei sto megalutero kratos.

Vasiki stoxefsi tou proupologismou apotelei i anadianomi ploutou apo to kratos mesw drastikwn allagwn stin forologia. Afto o Obama stoxevei na to petuxei me katakorufi afksisi twn forwn gia tous plousioterous amerikanous. Lismonei omws, oti oi misoi apo tous amerikanous polites me etisio eisodima panw apo 250,000 dollaria einai idioktites mikrwn epixeirisewn. Oi teleftaioi einai aftoi pou ola afta ta xronia stiriksan tin amerikaniki oikonomia ki opoioi einai upefthunoi gia tin dimiourgia tou 90% twn newn thesewn ergasias ta teleftaia 15 xronia stis IPA. An I kuvernisi Obama pistevei oti o tropos gia na ekselthei apo tin krisi einai na afskisei ta kratika varu stous wmous twn sugkekrimenwn politwn, tote dustuxws planatai planin oiktra. Parallila, ta arithmitika dedomena kai oi provlepseis tou proupologismou mporoun na xaraktiristoun toulaxiston ws polu aisiodiksa, kathws opws egkuroi analutes episimainoun, den einai dunaton na prosdoka xrimatodotisi twn afksisewn twn kratikwn dapanwn apo tin afksisi forologias se ena 5% twn politwn kai monon.

Se ena palaiotero arthro mou, eixa anarwtithei gia to poion Obama tha vlepame sto timoni twn IPA, meta tin eklogiki tou epikratisi. Sugkekrimena, Tha einai o ideologos aristeristis i o pragmatistis metriopathis? Tha emfanistei o gerousiastis me to pio aristero katalogo psifismatwn stin gerousia pou tha thelisei ekmetallevomenos tis apolutes pliopsifies twn dimokratikwn na diasalefsei pros idion kommatiko ofelos tis isorropies tou politikou sustimatos, I o kainotomos xarismatikos politikos pou tha prospathisei na gefurwsei xasmata kai na dimiourgisei ena panethniko alla kai pagkosmio metwpo gia tin antimetwpisi twn muriwn provlimatwn. Ta mexri stigmis pepragmena tou sto oikonomiko pedio sunigoroun uper tou prwtou skelous. Kata tin proeklogiki periodo, o Obama tonize to poso polu thavmazei ton –repoublikano- proedro Reagan. O teleftaios itan aftos pou aksiopoiwntas sto epakro ta paradosiaka opla tis amerikanikis koinwnias – tin epixeirimatikotita, tin kainotomia kai tin atomiki prwtovoulia – odigise tin xwra se mia eikosaetia prwtofavnous anaptuksis. An o kainourios proedros thelei na vgalei tin xwra tou kai mazi me aftin ki olon ton kosmo apo aftin tin sovarotati krisi, tha prepei na akolouthisei akrivws afton ton dromo, ependuontas se afta akrivws ta idanika, milwntas ksana gia tous tropous me tous opoious tha odigisei ksana se troxia anaptiksis ton idiwtiko tomea kai gia to pws tha tonwsei pali tin idiwtiki prwtovoulia. Einai kairos gia tomes kai tharralea vimata pou tha dwsoun stin amerikaniki kai pagkosmia oikonomia tin apaitoumeni wthisi, ki oxi gia kontofthalmes, kairoskopikes kiniseis pou mporoun na ikanopoiisoun mono ena periorismeno kai peinasmeno gia eksousia kommatiko akroatirio. As elpisoume, oti o neos proedros tha apodeixthei antaksios twn peristasewn ki oxi apla aixmalwtos ideoologikwn kai kommatikwn agkilwsewn.

Atomiki efthuni kai politikos fileleftherismos

Kathimerina enimerwnomaste gia erevnes tis koinis gnwmis oi opoies emfanizoun tin apaisiodiksia twn politwn gia to mellon tis xwras kai tin pepoithisi tous gia to oti polu duskola afto to dusoiwno mellon dunatai na allaksei. Idiaitera emfatiki omws tinei na einai I apaisiodoksia kai I apexthia twn politwn –ki idiaitera twn newn- gia tin politiki. Anarwtietai euloga loipon kaneis, pws einai dunaton se mia paradosiaka summetoxiki xwra opws I Ellada na ftasame se afto to simeio ki an ontws uparxei dieksodos, an uparxei kapoio giatriko se aftin tin asthenia tou koinwnikou mas sunolou.

Proswpiki mou apopsi einai oti I riza tou olou provlimatos entopizetai sto gegonos oti stin xwra mas –ki oxi mono- I ennoia tis politikis exei sxedon kath’oloklirian taftistei me aftin tis eksousias. I pleiopsifia oswn emplekontai apo opoiodipote meterizi me tin politiki, asxolountai me aftoskopo kai monadiko tous thelgitro tin eksousia –to kunigi, tin kataktisi kai tin metepeita afaimaksi oswn aporreoun apo aftin. Aftos allwste einai ki o tropos drasis twn sullogikwn upokeimenwn pou droun stin politiki skini – twn politikwn komatwn. Ki ef’oson afta droun me monadiko skopo tous tin kataktisi I tin diatirisi tis opoias morfis eksousias, aporroia aftou apotelei I epimoni pali tous gia tin apofugi opoiasdipote energeias tha mporouse na stathei empodio ston dromo tous pros tin eksousia I stin diatirisi aftis –milw gia to periwnumo politiko kostos. To olon afto skiniko, exei ws logiko kai thluvero sunama epakoloutho tou, tin apaksiwsi tis politikis apo ena megalo komati tis koinwnias mas.

I lusi se afton ton kukewna, einai I epistrofi stin pragmatiki politiki, I epanodos stin riza tis. Kai riza tis politikis den mporei na einai alli apo tin ideologia. Mia ideologia freskia, I opoia tha mporesei na prosferei kaines idees kai na leitourgisei ws puksida gia tin eksevresi swtiriwn monopatiwn makria apo ta tosa provlimata pou mastizoun tin koinwnia mas. O politikos fileleftherismos einai mia ideologia, I opoia mporei na paiksei afton ton rolo. O fileftherismos –an kai evrutata diadedomenos stis dutikes koinwnies- apotelei stin Ellada mia evrews pareksigimeni filosofia, I opoia kata kairous malista exei apotelesei allote to eksilastirio thuma gia tis amarties diaforwn kratikwn leitourgwn ki allote leitourgei ws mpampoulas gia tin prowthisi allotriwn kai idiotelwn mikrokommatikwn sumferontwn.

To komati ekeino tou fileleftherismou to opoio paramenei to pio pareksigimeno einai I atomokentriki tou vasi. O fileleftherismos ws filosofia pairnei ws aparxi tou to atomo. Afto omws se kamia periptwsi omws den simainei oti vasizetai ston egwkentriko wfelimismo I stin agorefsi tis aplistias ws apolutis aretis, opws polloi tou prosdidoun. O fileleftherismos anagnwrizei tin eleftheria ws to upertato agatho kai tin prwtarxiki stoxefsi mias koinwnias ki exei ws vasi tou to pistevw oti kathe anthrwpos dikaioutai na epilegei elefthera tis prakseis tou kai tin poreia zwis tou ef’oson aftes den empodizoun tin antistoixi eleftheria enos sunanthrwpou tou sto na epilegei tis dikes tou. Akrivws otan ola aneksairetws ta meli mias koinwnias prattoun me vasi tis proswpikes tous stoxefseis, tote kai mesw tis ethelontikis sunergasias, einai dunaton na epitefxthoun kai evruteroi koinwniki stoxoi me ta evergetikotera apotelesmata. Min lismonoume, oti I koinwnia den einai tipota parapanw apo ena athroisma atomwn. O Alexis de Tocquiville, o Gallos fileleftheros filosofos, einai allwste aftos o opoios xaraktirise tin epistimi twn sunergeiwn (science of assossiations) ws tin mitera olwn twn epistimwn se mia koinwnia.

Polloi fileleftheroi stoxastes proeidopoioun gia tous kindunous pou emperiexei I Idia I dimokratia, tous opoious paratiroume na ksediplwnontai stis sugxrones koinwnies. O F.A.Hayek anaferetai ektenws stous kindunous pou aporreoun apo tin upesugkentrwsi eksousiwn, tous opoious efiws periegrapse me mia diasimi frasi tou o Lord Acton: “Olwn twn eidwn oi eksousies diaftheiroun, I apoluti eksousia diafthirei apoluta”. O J.S.Mill proeidopoiei gia tin turrania tis pleiopsifias kai to pws afti mporei na odigisei se katastaseis ekfulismou tis dimokratias. Gia afton akrivws ton logo o Karl Popper tonizei tin anagki uparksis afstiris kritikis ki elegxou kathe morfis eksousias apo tous polites, oi opoioi prepei na droun ws agrupnoi frouroi tis eleftherias kai tis dimokratias. Parallila, polloi alloi opws o John Rawls, sugkentrwnontai stin idea tis koinwnikis dikaisunis I opoia oxi mono den antivainei stis pepoithiseis tou fileleftherismou, alla stoxevei stin dimiourgia mias koinwnias allilegiis, I opoia tha steketai ston antipoda tou grafeikratikou teratos pou legetai kratos – stin morfi pou afto katelikse se xwres opws I Ellada.

Einai profanws polu periorismenos o xwros gia na anaptuxthoun ola ekeina ta simeia tis fileleftheris politikis filosofias ta opoia tha mpourousan na leitourgisoun ws faroi gia tin epilusi twn adieksodwn twn sugxronwn koinwniwn. To simeio ekeino omws to opoio isws apotelei kai to pio krisimo olwn, einai I koini pepoithisi olwn aneksairetws twn ekfrastwn tou fileleftherismou, gia tin varunousa simasia pou exei I atomiki prwtovoulia kai I atomiki efthuni.

Idiaitera se kairous duskolous, o kathe politis tha prepei na skeftetai prwtistws to diko tou meridio efthunis kai to pws tha mporesei aftos na sunisferei sto na allaksei I katastasi, apomakrunomenos apo tin apathi idiwtefsi (me tin arxaioelliniki ennoia tou orou idiwtis, ws mi xrisimos politis). Oloi mas eimaste upaitioi ws energoi polites mias dimokratias gia tin koinwnia mesa stin opoia zoume. Emeis tin dimiourgisame, emeis tin odigisame se aftin tin katastasi, emeis eimaste aftoi pou mporoume kai na tin allaksoume. Me to na allaksoume nootropia kai tropo thewrisis twn pragmatwn, me to na min dexomaste amasiti trofi kai na afksisoume tin kritiki mas dunotita, me to na min menoume apathis ki apragoi se katastaseis kai sumperifores pou ektrefoun kai pagiwnoun ta simerina adieksoda, me to na summetexoume energa stis diafores diergasies mias zwogonou koinwnias politwn. Emeis – oxi ta kommata, I kuvernisi I opoiodipote allos “pateroulis”. Emeis, o kathenas ksexwrista ki oloi mazi san ena sunolo atomwn.

O Popper –megalos polemios tou istorikou nteterminismou- eixe grapsei oti “I istoria den grafetai prin pragmatwthei. Kai tin dimiourgoume emeis me tis epiloges mas”. Kairos einai pistevw na arxisoume na droume pros tin pragmatwsi mias neas selidas tis…