Ο σύγχρονος φιλελευθερισμός ως επιλογή ιδεολογικής κατεύθυνσης της κεντροδεξιάς παράταξης

Μετά το από κάθε άποψη συντριπτικό αποτέλεσμα της 4ης Οκτωβρίου και ευρισκόμενοι πλέον στην τελική ευθεία για το έκτακτο συνέδρειο της ΝΔ, η θεματολογία που απασχολεί κατά κόρον τα μέσα ενημέρωσης, περιστρέφεται γύρω από τα πρόσωπα-πρωταγωνιστές της επικείμενης αναμέτρησης – στοιχείο αναμενόμενο μεν, απογοητευτικό δε. Αναμενόμενο διότι η πολιτική συζήτηση και το αντίστοιχο ενδιαφέρον στον τόπο μας υπήρξαν ανέκαθεν αμιγώς προσωποκεντρικά. Απογοητευτικό καθώς, ενώ η σημασία των προσώπων είναι αναντίρρητη, η επιμονή αποκλειστικά σε αυτά έχει ως αποτέλεσμα το να αγνοούνται άλλα, εξ’ίσου σημαντικά κομμάτια της πολιτικής, όπως οι ιδέες, το όραμα και το σχέδιο υλοποίησής τους.

Σε πρόσφατη ανάλυση, είχε γίνει αναφορά στο αδιαμφησβήτητο γεγονός της υφιστάμενης αποιδεολογικοποίησης της κεντροδεξιάς παράταξης, κατά την 12ετή θητεία του Κώστα Καραμανλή στην ηγεσία της. Το βέβαιο είναι ότι πλέον, έχει σημάνει η ώρα για αλλαγή πλεύσης - για την επιστροφή της ΝΔ στην ουσία, στο μεδούλι της πολιτικής, το οποίο δεν είναι άλλο παρά η ιδεολογία. Ρίχνοντας μια ματιά στην ευρωπαική μας γειτονιά, πατρατηρούμε ότι στην συντριπτική πλειοψηφία των χωρών, έχουν αναλάβει την διακυβέρνηση, κόμματα του ευρύτερου κεντροδεξιού χώρου, τα οποία ενώ βέβαια διακρίνονται από διάφορες ιδιαιτερότητες, συνδέονται με έναν κοινό ιστό – αυτόν του σύγχρονου φιλελευθερισμού, απαγκιστρωμένου από τις όποιες αγκιλώσεις προκάλεσαν ζημία κατά το πρόσφατο παρελθόν και ταυτόχρονα εμπλουτισμένου με φρέσκα στοιχεία που τον καθιστούν εγγύηση ιδεολογικής πλατφόρμας, ικάνης να κάνει την διαφορά σε κάθε σύγχρονη δυτική δημοκρατία.

Αντιθέτως με τα όσα είναι ευρέως διαδεδομένα στην χώρα μας, ο σύγχρονος φιλελευθερισμός δεν εξαντλεί την φαρέτρα του σε έναν στείρο και δογματικό οικονομισμό, αλλά επεκτείνεται σε θεματικά πεδία πολύ ευρύτερα αυτού. Βασικό πυρήνα όλων αυτών αποτελεί η ακλόνητη πίστη στην πρωτοκαθεδρία της έννοιας της ελευθερίας σε οποιαδήποτε πολιτική πράξη. Κατά αυτήν την λογική, σε ένα τέτοιο μοντέλο διακυβέρνησης, ενισχύονται συνειδητά η ελεύθερη επιλογή κι η ατομική πρωτοβουλία σε όλες τις εκφάνσεις του κοινωνικού βίου, προστατεύονται από κάθε είδους προσπάθεια επιβολής και ταυτόχρονα αυξάνονται οι διαθέσιμες επιλογές των πολιτών όσον αφορά τον πολιτικό, οικονομικό και τον ευρύτερα κοινωνικό τους βίο. Παράλληλα, προστατεύονται και ενδυναμόνονται τα κάθε είδους ατομικά δικαιώματα και γίνεται προσπάθεια εμπέδωσης αυτής της νοοτροπίας στην εθνική κουλτούρα – όσο επώδυνο και χρονοβόρο κι αν είναι αυτό.

Πάντα ακολουθώντας την ίδια λογική, βασικότατη επιλογή αποτελεί η απαγκίστρωση από την κραταιά λογική θεοποίησης του κράτους, της μεγαλύτερης γάγγραινας που κατατρώει τα θεμέλια της κοινωνίας και της δημοκρατίας μας. Η δραστική μείωση της κατασπατάλισης των διαφόρων ειδών πόρων –ανθρώπινων και υλικών- , η περικοπή των πολλών άχρηστων λειτουργιών και υπηρεσιών και η αποτελεσματική αναδιάρθρωση των αναγκαίων εξ’αυτών, καθώς και η εξάλειψη φαινομένων διαφθοράς, είναι χαρακτηριστικά τα οποία αποτελούν αναγκαίες συνθήκες για την απαρχή μίας πορείας η οποία θα έχει ως στόχο της την μεταμόρφωση του ρόλου του κράτους στην κοινωνία μας, από ένα αδυφάγο τέρας σε αρωγό προόδου, εκσυγχρονισμού κι ανάπτυξης.

Ταυτόχρονα, η συγκεκριμένη πλατφόρμα διακυβέρνησης διακρίνεται από εμπιστοσύνη στις δημιουργικές δυναμεις της ελεύθερης αγοράς και του υγειούς ανταγωνισμού, στοιχείο το οποίο ουδέποτε είχε ουσιαστική παρουσία στην χώρα μας. Αντιθέτως, η τελευταία αποτελεί ένα από τα τελευταία βασίλεια των καρτέλς, των κάθε είδους πανίσχυρων και βολεμένων μειοψηφιών και των συνεχών «άτσαλων» κρατικών παρεμβάσεων στην οικονομία. Παράλληλα, με την προώθηση της κουλτούρας του εθελοντισμού και την έμπρακτη ενίσχυση της αποκέντρωσης εξουσιών προς τις τοπικές κοινωνίες, δίδεται νέα πνοή στο ενδιαφέρον και την συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, με μακροπρόθεσμο στόχο την δημιουργία μίας πραγματικά ανοιχτής κοινωνίας, αυτής που τόσο γλαφυρά περιέγραφε στα πονήματά του ο Karl Popper.

Επιπρόσθετα, ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δωθεί και στην πτυχή εκείνη του σύγχρονου φιλελευθερισμού, η οποία έχει να κάνει με την κοινωνική αλληλεγγύη και δικαιοσύνη. Μία ευρύτατα διαδεδομένη παραννόηση, ιδιαίτερα στην χώρα μας, αποτελεί το μύθευμα ότι ο φιλελευθερισμός στερείται κοινωνικού προσώπου, πράγμα απολύτως στρεβλό και προσβλητικό προς εκείνους τους στοχαστές που έχουν αφιερώσει μεγάλο κομμάτι του έργου τους σε αυτό (βλέπε John Rawls, Amartya Sen, κλπ.). Ενώ σε καμία περίπτωση δεν επιχειρούνται λαικίστικες επιλογές εξισωτισμού (egalitarianism), δίνεται μεγάλη έμφαση στις παρεμβάσεις υπέρ των λιγότερο ευνοημένων πολιτών, πάντα με απόλυτο σεβασμό στις ατομικές ελευθερίες. Απώτερος στόχος και ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση της πολιτικής θεωρίας και πρακτικής – η συμφιλίωση της ανάπτυξης με την αλληλεγγύη.

Καταλήγοντας, αποτελεί γεγονός ότι ένα από τα κεντρικά αίτια που προκάλεσαν την φυγή μίας τόσο μεγάλης μάζας ψηφοφόρων από την ΝΔ –κεντρώων και μετριοπαθών κατά βάση-, είναι το ότι στην μεγάλη τους πλειοψηφία, είχαν ως συνεκτικό τους δεσμό με την παράταξη, τον προικισμένο αρχηγό της και τίποτα παραπάνω. Αν θέλει η ΝΔ, ως δεύτερος πόλος του δικομματικού μας συστήματος, να επαναδιεκδικήσει υπό καλύτερους όρους έναν μονιμότερου χαρακτήρα δεσμό με τους συγκεκριμένους ψηφοφόρους, οφείλει την επόμενη φορά που θα απευθυνθεί σε αυτούς, να το κάνει κατέχοντας ένα ξεκάθαρο όραμα και μία συγκεκριμένη πολιτική κατεύθυνση την οποία και θα ακολουθήσει κατά την διακυβέρνησή της. Επικοινωνώντας με σαφή τρόπο και χωρίς επικοινωνιακές σοφιστίες την πλατφόρμα του σύγχρονου φιλελευθερισμού, θα έχει προσφέρει μέγιστη υπηρεσία όχι μόνο με βάση το στενό κομματικό της συμφέρον, αλλά και με βάση το ευρύτερο εθνικό, καθώς θα μπορέσει να δημιουργήσει τις προυποθέσεις για μία διακυβέρνηση η οποία δεν θα αρκεστεί σε μικροεπεμβάσεις και πολιτικά τσιρότα που σε καμία περίπτωση δεν είναι δυνατόν να επουλώσουν τις βαθιές πληγές της κοινωνίας και της δημοκρατίας μας, αλλά θα χαράξει μία καινή πορεία πραγματικού εκσυγχρονισμού, αλλάζοντας εφ’άπαξ την μοίρα αυτού του τόπου.

Atomiki efthuni kai politikos fileleftherismos

Kathimerina enimerwnomaste gia erevnes tis koinis gnwmis oi opoies emfanizoun tin apaisiodiksia twn politwn gia to mellon tis xwras kai tin pepoithisi tous gia to oti polu duskola afto to dusoiwno mellon dunatai na allaksei. Idiaitera emfatiki omws tinei na einai I apaisiodoksia kai I apexthia twn politwn –ki idiaitera twn newn- gia tin politiki. Anarwtietai euloga loipon kaneis, pws einai dunaton se mia paradosiaka summetoxiki xwra opws I Ellada na ftasame se afto to simeio ki an ontws uparxei dieksodos, an uparxei kapoio giatriko se aftin tin asthenia tou koinwnikou mas sunolou.

Proswpiki mou apopsi einai oti I riza tou olou provlimatos entopizetai sto gegonos oti stin xwra mas –ki oxi mono- I ennoia tis politikis exei sxedon kath’oloklirian taftistei me aftin tis eksousias. I pleiopsifia oswn emplekontai apo opoiodipote meterizi me tin politiki, asxolountai me aftoskopo kai monadiko tous thelgitro tin eksousia –to kunigi, tin kataktisi kai tin metepeita afaimaksi oswn aporreoun apo aftin. Aftos allwste einai ki o tropos drasis twn sullogikwn upokeimenwn pou droun stin politiki skini – twn politikwn komatwn. Ki ef’oson afta droun me monadiko skopo tous tin kataktisi I tin diatirisi tis opoias morfis eksousias, aporroia aftou apotelei I epimoni pali tous gia tin apofugi opoiasdipote energeias tha mporouse na stathei empodio ston dromo tous pros tin eksousia I stin diatirisi aftis –milw gia to periwnumo politiko kostos. To olon afto skiniko, exei ws logiko kai thluvero sunama epakoloutho tou, tin apaksiwsi tis politikis apo ena megalo komati tis koinwnias mas.

I lusi se afton ton kukewna, einai I epistrofi stin pragmatiki politiki, I epanodos stin riza tis. Kai riza tis politikis den mporei na einai alli apo tin ideologia. Mia ideologia freskia, I opoia tha mporesei na prosferei kaines idees kai na leitourgisei ws puksida gia tin eksevresi swtiriwn monopatiwn makria apo ta tosa provlimata pou mastizoun tin koinwnia mas. O politikos fileleftherismos einai mia ideologia, I opoia mporei na paiksei afton ton rolo. O fileftherismos –an kai evrutata diadedomenos stis dutikes koinwnies- apotelei stin Ellada mia evrews pareksigimeni filosofia, I opoia kata kairous malista exei apotelesei allote to eksilastirio thuma gia tis amarties diaforwn kratikwn leitourgwn ki allote leitourgei ws mpampoulas gia tin prowthisi allotriwn kai idiotelwn mikrokommatikwn sumferontwn.

To komati ekeino tou fileleftherismou to opoio paramenei to pio pareksigimeno einai I atomokentriki tou vasi. O fileleftherismos ws filosofia pairnei ws aparxi tou to atomo. Afto omws se kamia periptwsi omws den simainei oti vasizetai ston egwkentriko wfelimismo I stin agorefsi tis aplistias ws apolutis aretis, opws polloi tou prosdidoun. O fileleftherismos anagnwrizei tin eleftheria ws to upertato agatho kai tin prwtarxiki stoxefsi mias koinwnias ki exei ws vasi tou to pistevw oti kathe anthrwpos dikaioutai na epilegei elefthera tis prakseis tou kai tin poreia zwis tou ef’oson aftes den empodizoun tin antistoixi eleftheria enos sunanthrwpou tou sto na epilegei tis dikes tou. Akrivws otan ola aneksairetws ta meli mias koinwnias prattoun me vasi tis proswpikes tous stoxefseis, tote kai mesw tis ethelontikis sunergasias, einai dunaton na epitefxthoun kai evruteroi koinwniki stoxoi me ta evergetikotera apotelesmata. Min lismonoume, oti I koinwnia den einai tipota parapanw apo ena athroisma atomwn. O Alexis de Tocquiville, o Gallos fileleftheros filosofos, einai allwste aftos o opoios xaraktirise tin epistimi twn sunergeiwn (science of assossiations) ws tin mitera olwn twn epistimwn se mia koinwnia.

Polloi fileleftheroi stoxastes proeidopoioun gia tous kindunous pou emperiexei I Idia I dimokratia, tous opoious paratiroume na ksediplwnontai stis sugxrones koinwnies. O F.A.Hayek anaferetai ektenws stous kindunous pou aporreoun apo tin upesugkentrwsi eksousiwn, tous opoious efiws periegrapse me mia diasimi frasi tou o Lord Acton: “Olwn twn eidwn oi eksousies diaftheiroun, I apoluti eksousia diafthirei apoluta”. O J.S.Mill proeidopoiei gia tin turrania tis pleiopsifias kai to pws afti mporei na odigisei se katastaseis ekfulismou tis dimokratias. Gia afton akrivws ton logo o Karl Popper tonizei tin anagki uparksis afstiris kritikis ki elegxou kathe morfis eksousias apo tous polites, oi opoioi prepei na droun ws agrupnoi frouroi tis eleftherias kai tis dimokratias. Parallila, polloi alloi opws o John Rawls, sugkentrwnontai stin idea tis koinwnikis dikaisunis I opoia oxi mono den antivainei stis pepoithiseis tou fileleftherismou, alla stoxevei stin dimiourgia mias koinwnias allilegiis, I opoia tha steketai ston antipoda tou grafeikratikou teratos pou legetai kratos – stin morfi pou afto katelikse se xwres opws I Ellada.

Einai profanws polu periorismenos o xwros gia na anaptuxthoun ola ekeina ta simeia tis fileleftheris politikis filosofias ta opoia tha mpourousan na leitourgisoun ws faroi gia tin epilusi twn adieksodwn twn sugxronwn koinwniwn. To simeio ekeino omws to opoio isws apotelei kai to pio krisimo olwn, einai I koini pepoithisi olwn aneksairetws twn ekfrastwn tou fileleftherismou, gia tin varunousa simasia pou exei I atomiki prwtovoulia kai I atomiki efthuni.

Idiaitera se kairous duskolous, o kathe politis tha prepei na skeftetai prwtistws to diko tou meridio efthunis kai to pws tha mporesei aftos na sunisferei sto na allaksei I katastasi, apomakrunomenos apo tin apathi idiwtefsi (me tin arxaioelliniki ennoia tou orou idiwtis, ws mi xrisimos politis). Oloi mas eimaste upaitioi ws energoi polites mias dimokratias gia tin koinwnia mesa stin opoia zoume. Emeis tin dimiourgisame, emeis tin odigisame se aftin tin katastasi, emeis eimaste aftoi pou mporoume kai na tin allaksoume. Me to na allaksoume nootropia kai tropo thewrisis twn pragmatwn, me to na min dexomaste amasiti trofi kai na afksisoume tin kritiki mas dunotita, me to na min menoume apathis ki apragoi se katastaseis kai sumperifores pou ektrefoun kai pagiwnoun ta simerina adieksoda, me to na summetexoume energa stis diafores diergasies mias zwogonou koinwnias politwn. Emeis – oxi ta kommata, I kuvernisi I opoiodipote allos “pateroulis”. Emeis, o kathenas ksexwrista ki oloi mazi san ena sunolo atomwn.

O Popper –megalos polemios tou istorikou nteterminismou- eixe grapsei oti “I istoria den grafetai prin pragmatwthei. Kai tin dimiourgoume emeis me tis epiloges mas”. Kairos einai pistevw na arxisoume na droume pros tin pragmatwsi mias neas selidas tis…