Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση και ο γενναίος κ. Κάμερον

Ανέκαθεν στην χώρα μας, τα ζητήματα που αφορούν την παιδεία αποτελούσαν σημαντικά κομμάτια της πολιτικής ατζέντας –τουλάχιστον όσον αφορά το λεκτικό μέρος της. Οι κάθε είδους εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις δε, αποτελούν στην Ελλάδα κάτι τόσο κλισέ, που σχεδόν κάθε κυβέρνηση νοιώθει ως «ιερό χρέος» της να δοκιμάζει κι από μία.

Τον τελευταίο λοιπόν καιρό, έχουν πληθύνει οι συζητήσεις γύρω από το πόσο αναγκαία είναι μία εκ βάθρων ανανέωση του εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας μας, καθώς η παρακμάζουσα κατάστασή του είναι για πολλούς η «ρίζα του κακού» -η βασική αιτία που οδήγησε την ελληνική κοινωνία στο τέλμα στο οποίο βρίσκεται. Και αναμφίβολα, δύσκολα μπορεί να πει κανείς ότι έχουν άδικο.

Ταυτόχρονα βέβαια, παρόμοιες ζυμώσεις λαμβάνουν χώρα και σε άλλα κράτη που αντιμετωπίζουν με την σειρά τους, παραπλήσιες καταστάσεις κρίσης. Με μία ειδοποιό διαφορά όμως. Προσπερνούν τα λόγια και περνούν στην πράξη.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η νεοεκλεγείσα βρετανική κυβέρνηση, με πρωθυπουργό τον ηγέτη των συντηρητικών Τόρυδων, Ντέιβιντ Κάμερον. Ως γνωστόν, η νεόκοπη κυβέρνηση είναι απότοκος της συνεργασίας του Συντηρητικού κόμματος –που κατήγαγε πύρρειο νίκη, μην εξασφαλίζοντας πλειοψηφία- και του κόμματος των Φιλελεύθερων Δημοκρατων.

Είναι γεγονός ότι, στην αρχή της πορείας του κυβερνητικού αυτού συνασπισμού, η πλειοψηφία των αναλυτών στοιχημάτιζε για τον αριθμό των μηνών που θα άντεχε η συνεργασία των δύο κομμάτων, ενώ ακόμα και οι πιο αισιόδοξοι ήταν βέβαιοι ότι η νέα κυβέρνηση δεν θα αποδεικνυόταν ικανή για τις ρηξικέλευθες μεταρρυθμίσεις που έχει ανάγκη η Βρετανία.

Κι όμως. Από τις πρώτες κιόλας μέρες της, η κυβέρνηση του κ. Κάμερον βάλθηκε να διαψεύσει για τα καλά τις χαιρέκακες Κασσάνδρες. Σε μία σειρά από τομείς έχει ξεκινήσει την προώθηση εντυπωσιακών μεταρρυθμίσεων, οι οποίες έχουν ξεκάθαρο στόχο να ταράξουν συθέμελα την βρετανική κοινωνία, ξυπνώντας την από τον βαθύ λήθαργο που είχε πέσει τα τελευταία χρόνια.

Ίσως η πιο εντυπωσιακή «κίνηση» που έχει μέχρι ώρας επιχειρήσει η κυβέρνηση Κάμερον, είναι το νομοσχέδιο για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Το γεγονός ότι η συγκεκριμένη ήταν από τους πρώτους στόχους των οποίων η υλοποίηση ξεκίνησε από τις πρώτες ημέρες της θητείας, μόνο τυχαίο δεν είναι. Ο κ. Κάμερον, ο υπουργός Παιδείας Μάικλ Γκόουβ και οι συνεργάτες τους, πιστεύουν ότι με το νέο σύστημα θα τεθούν τα θεμέλια για την υλοποίηση του ευρύτερου κυβερνητικού τους οράματος –της περίφημης πλέον «Μεγάλης Κοινωνίας» (Big Society).

Το περιεχόμενο των αλλαγών, κυριολεκτικά λάμπει μέσα στην απλότητα των ιδεών του. Υπό το νέο μοντέλο, θα είναι δυνατή η δημιουργία και η λειτουργία σχολείων με καθαρή πρωτοβουλία των τοπικών κοινωνιών. Με απλά λόγια, μία ομάδα γονέων σε μία γειτονιά θα έχει την δυνατότητα να βρει τους απαραίτητους πόρους –υλικούς και ανθρώπινους- ώστε να δημιουργήσει ένα δικό της σχολείο, χωρίς καμία απολύτως παρέμβαση του κράτους!!

Καθένας μπορεί να αντιληφθεί τον «σεισμό» που δύναται να προξενήσει μία τέτοια δυνατότητα. Όπως ένας άξιος δικηγόρος μπορεί να ανοίξει το δικό του δικηγορικό γραφείο, το ίδιο θα μπορεί να κάνει πλέον και ένας άξιος δάσκαλος. Όταν σε μία περιοχή οι γονείς δεν είναι ικανοποιημένοι από τις παρεχόμενες υπηρεσίες του τοπικού σχολείου, θα έχουν την δυνατότητα να συντονιστούν και επιλέξουν να κάνουν μόνοι τους το μεγάλο βήμα. Και ίσως το σημαντικότερο όλων –οι μη αποδοτικοί δάσκαλοι θα αποβάλλονται σταδιακά από το ίδιο το σύστημα. Τα αγαθά του ανταγωνισμού σε όλο τους το μεγαλείο!!

Παρ’όλα αυτά, είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο, ότι η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση θα συναντήσει κατά την εφαρμογή της πλείστα εμπόδια, με πρώτες και καλύτερες τις αντιδράσεις των συνδικάτων των δασκάλων, τα οποία στην Βρετανία είναι ίσως τα ισχυρότερα. Τα συνδικάτα –ως διαπλεκόμενοι μηχανισμοί έκφρασης της καθεστηκυίας τάξης- θα αντιτείνουν χιλιοτραγουδισμένες επωδούς όπως π.χ. το ιερό κεκτημένο της δημόσιας εκπαίδευσης, τονίζοντας ότι οι γονείς δεν θέλουν τέτοια σχολεία. Αλλά το πραγματικό μεγαλείο αυτής της μεταρρύθμισης, βρίσκεται ακριβώς εδώ. Καμία απειλή δεν έγκειται για την δημόσια παιδεία. Αν όντως οι γονείς είναι ικανοποιημένοι από τα δημόσια σχολεία, τότε απλά κανένα νέο ιδιωτικό δεν πρόκειται να ανοίξει!! Ενδιαφέρον στοίχημα ομολογουμένως, αν και θαρρώ πως ούτε οι ίδιοι οι επικεφαλείς των συνδικάτων δεν θα πόνταραν τα χρήματά τους…

Είναι καιρός επιτέλους σε αυτόν τον τόπο, να πάρουμε το ζήτημα της παιδείας στα σοβαρά. Χωρίς μεγαλεπήβολες υποσχέσεις και παιάνες. Απλά, με ανοιχτό μυαλό και ανοιχτούς ορίζοντες, μπας και μπορέσουμε να εντάξουμε στο «οπτικό πεδίο» μας, σύγχρονες ιδέες και πρακτικές, σαν κι αυτή για την οποία ο γενναίος κ. Κάμερον είναι έτοιμος να δώσει την πρώτη μεγάλη «μάχη» της θητείας του…

Ο τολμηρός Dave και η βαρύνουσα σημασία των βρετανικών εκλογών

Σε λίγες ημέρες, την Πέμπτη 6 Μαίου, θα ολοκληρωθεί η πλέον μακροσκελής προεκλογική περίοδος στην πολιτική ιστορία της Μεγάλης Βρετανίας με την διενέργεια των πολυαναμενόμενων εκλογών. Μία περίοδος η οποία ξεκίνησε ουσιαστικά από την πρώτη κιόλας μέρα του Gordon Brown στον πρωθυπουργικό θώκο, και η οποία συνετέλεσε σε σημαντικό βαθμό στην όχι και τόσο ιδανική –τουλάχιστον- εικόνα που έχει η οικονομία της χώρας. Η τελευταία άλλωστε αποτελεί και το ακρογωνιαίο ζήτημα γύρω από το οποίο διεξάγεται ο δημόσιος διάλογος το τελευταίο διάστημα.

Το τυπικό χρονικό διάστημα του ενός μηνός που λογίζεται ως επίσημη προεκλογική περίοδος, εκτός του ότι διακρίθηκε από μία ιδαίτερη πυκνότητα συμβάντων και ρευστότητα των συμπερασμάτων που εξάγονταν από αυτά, είχε να επιδείξει και ορισμένα καινοφανή για τα δεδομένα της Βρετανίας χαρακτηριστικά. Πρώτη φορά είχαν τέτοιο αναβαθμισμένο ρόλο τα διαφόρων ειδών διαδικτυακά μέσα –αν και σαφέστατα αισθητά μικρότερο από αυτόν που διαδραμάτισαν στις εκλογές των ΗΠΑ. Επίσης, υπήρξαν για πρώτη φορά τηλεοπτικές τηλεμαχίες μεταξύ των αρχηγών των τριών μεγάλων κομμάτων, οι οποίες μάλιστα –ειδικά η πρώτη- προκάλεσαν αναταράξεις στις μέχρι τότε ισορροπίες και επηρρέασαν σε ικανό βαθμό την επικοινωνιακή στρατηγική των κομμάτων.

Μέσα σε αυτήν την διαμορφωθείσα ευμετάβλητη κατάσταση, είναι δύσκολο για τον παρατηρητή να προβεί στην οποιαδήποτε πρόβλεψη για την τελική έκβαση αυτού του μαραθωνίου. Πέραν όμως του αποτελέσματος, υπάρχουν άλλα ζητήματα για τα οποία είναι δυνατόν να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα. Και αυτά είναι και τα πλέον ουσιαστικά. Το πολιτικό μανιφέστο του κόμματος των Τόρυδων είναι ό,τι πιο φρέσκο και ουσιαστικά καινοτόμο έχει εμφανισθεί στην ευρωπαική πολιτική σκηνή τα τελευταία χρόνια. Και μπορεί σε πολλούς να ξενίζει το πώς είναι δυνατόν κάτι τέτοιο να προέλθει από έναν παραδοσιακά συντηρητικό και την τελευταία δεκαετία αραχνιασμένο πολιτικό σχηματισμό, αλλά οι εκ βάθρων μεταβολές που επέλεξε ο David Cameron από την εκλογή του στην αρχηγία το 2005 και μετά, είχαν ως αποτέλεσμα μία πραγματική μεταμόρφωση. Το αν αυτή η ατζέντα θα ονομασθεί προοδευτικός συντηρητισμός, συντηρητικός φιλελευθερισμός ή οτιδήποτε άλλο, είναι το τελευταίο που ενδιαφέρει. Σημασία έχουν το όραμα και οι ιδέες.

Και αυτά τα χαρακτηριστικά, με μια απλή ματιά στον βασικό κορμό της πολιτικής πρότασης των Τόρυδων, εντοπίζονται με ευκολία. Από τις πρωτοποριακές ιδέες του Michael Gove για την εκπαιδευτική πολιτική –δυνατότητα ιδρυσης ανεξάρτητων σχολίων με πρωτοβουλία μελών των τοπικών κοινωνιών-, μέχρι το μείγμα της οικονομικής πολιτικής –περιστολή κρατικών δαπανών και άμεσα αναπτυξιακά μέτρα- και τα μέτρα για αύξηση των κοινοπραξιών δημόσιας και ιδιωτικής πρωτοβουλίας, την πάταξη της γραφειοκρατίας και την ενίσχυση της αποκέντρωσης εξουσιών, το σύνολο της ατζέντας αποπνέει μία αποφασιστικότητα να μεταφερθεί το κέντρο βάρους από το αδυφάγο κράτος στους ενεργούς πολίτες και τις τοπικές κοινωνίες.

Σε όλα αυτά το αντίπαλο δέος του κόμματος των Εργατικών έχει να αντιτάξει πολιτικές άνευρες, άτολμες έως και θλιβερά αναχρονιστικές, οι οποίες αποτελούν –εξ’αιτίας του κρατικίστικου χαρακτήρα τους- πισωγύρισμα ακόμα και για το ίδιο το πάλε ποτέ κόμμα του Tony Blair και του περιώνυμου Τρίτου Δρόμου. Όσο για την «μοδάτη» το τελευταίο διάστημα «εναλλακτική επιλογή» των Liberal Democrats, αυτοί αποτελούν ένα μοναδικό για τα ευρωπαικά –ίσως και τα παγκόσμια- δεδομένα συνονθύλευμα απόψεωνκαι πρακτικών, ένα πολιτικό μόρφωμα το οποίο μονάχα εξαιτίας του πολιτικού κλίματος και του επικοινωνιακά χαρισματικού του ηγέτη Nick Clegg, διαδραματίζει σημαίνοντα ρόλο στην διαδικασία.

Εξ’αιτίας της προαναφερθείσας ρευστότητας που έχει επικρατήσει, θεωρείται πλέον αρκετά πιθανή η πραγμάτωση του πλέον εφιαλτικού για την Βρετανία σεναρίου –του ονομαζόμενου hung parliament, της μη εξασφάλισης πλειοψηφίας από ένα κόμμα. Σε μία τέτοια περίπτωση και έχοντας κατά νου την ανυπαρξία παράδοσης συνεργασιών στο βρετανικό πολιτικό dna, οι συνέπειες για την πορεία της χώρας κυρίως στον οικονομικό τομέα ενδέχεται να απωβούν μοιραίες και να την οδηγήσουν στην προ 1980 κατάσταση, οπότε και αποτελούσε στην κυριολεξία τον φτωχό συγγενή στην ευρωπαική ήπειρο.

Από τα παραπάνω εξάγεται με ευκολία η βαρύτητα του αποτελέσματος αυτής της εκλογικής διαδικασίας. Υπάρχει όμως ένας ακόμα σημαντικός και ευρύτερος λόγος που προσαυξάνει αυτήν την σπουδαιότητα. Όντας οι πρώτες εκλογές σε μεγάλη χώρα της ΕΕ μετά την πάροδο της κεντρικής φάσης της οικονομικής κρίσης, το αποτέλεσμά τους θα αποτελέσει και δείγμα για την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει το πολιτικό στερέωμα κατά την περίοδο μετά την κρίση καθώς και για την αναστήλωση του πληγωμένου ηθικού αυτής καθεαυτής της πολιτικής. Το δίλημμα, για όποιον επιλέξει να μην το αγνοήσει, είναι ξεκάθαρο. Ενίσχυση τοπικών κοινωνιών και ατομικών πρωτοβουλιών ή κυρίαρχος ρόλος μίας συγκεντρωτικής κυβέρνησης, ισχυρή κοινωνία ή ισχυρό κράτος. Το ίδιο ξεκάθαρη θαρρώ πως είναι και η απάντηση...

Ο βρετανικός "προοδευτικός συντηρητισμός" κι η ελληνική αποιδεολογικοποίηση

Η βρετανική πολιτική σκηνή, μαζί με άλλους τομείς της συγκεκριμένης κοινωνίας, διακρινόταν παραδοσιακά για την ιδιοτυπία της. Κατά αυτόν τον τρόπο, ενώ κατά την δεκαετία του ‘80 είχαμε στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης την άνοδο σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων στην εξουσία, στην Αγγλία είχαμε την γέννηση του Θατσερισμού και την απόλυτη κυριαρχία των συντηρητικών Tories. Ετσι, κι ενώ περί τα μέσα της δεκαετίας του ‘90 άρχιζε η ανάκαμψη της ευρωπαικής κεντροδεξιάς, στην Γηραιά Αλβιώνα θριάμβευε ο «τρίτος δρόμος» της σοσιαλδημοκρατίας, με πνευματικό πατέρα του τον Giddens και μπροστάρη τον Blair. Τα παραπάνω δεν υποννοούν καμία απολύτως ντετερμινιστική προσέγγιση, απλά είναι αδύνατον να διαφύγουν της προσοχής όποιου παρακολουθεί τον τελευταίο κυρίως χρόνο την αλματώδη άνοδο των υπό τον David Cameron βρετανών Συντηρητικών, εν μέσω μίας σημαντικής παγκόσμιας στροφής των κοινωνιών σε κεντροαριστερά πολιτικά σχήματα.

Σαφέστατα, τίποτα στην πολιτική δεν είναι τυχαίο. Μετά από την επί 18 συναπτά έτη παραμονή τους στην εξουσία (1979-1997), οι Tories είχαν περιέλθει σε σημείο τέτοιο από το οποίο πολύ σπάνια πολιτικός σχηματισμός δύναται να ανανήψει. Και πράγματι για πολλά χρόνια η κυριαρχία των Εργατικών ήταν αδιαμφισβήτητη κι οι Συντηρητικοί βρίσκονταν μεταξύ σφύρας κι άκμονος –συνεχείς αλλαγές ηγεσίας, συρρίκνωση εκλογικής επιρροής, απώλεια ακόμα και παραδοσιακών ομάδων υποστηρικτών τους. Κι όμως. Πάνε μόλις τρία χρόνια από την στιγμή που ανέλαβε την αρχηγία του κόμματος ο νεόκοπος David Cameron και το όλο σκηνικό έχει ανατραπεί πλήρως. Σίγουρα σε αυτήν την ανατροπή έχει συμβάλει κι η παταγώδης απότυχια των Εργατικών να διαχειριστούν καυτά θέματα υψίστης σημασίας καθώς κι η ανικανότητα του Gordon Brown να εμπνεύσει και να πείσει οτι μπορεί να δώσει νέα πνοή στο κόμμα του και πολύ περισσότερο στην κοινωνία. Παρ’όλα αυτά, η διαφορά στις δημοσκοπήσεις –προσεγγίζει το 20%- είναι υπερβολικά ευμεγέθης για να αποδωθεί κυρίως στην ανικανότητα του Εργατικού κόμματος και της ηγεσίας του.

Αντιθέτως, η εντυπωσιακή αυτή πορεία των Tories προς τις εκλογές του επόμενου έτους, οφείλεται κατά κύριο λόγο στην εντυπωσιακή και σε σημεία ριζοσπαστική ατζέντα διακυβέρνησης της χώρας που έχει παρουσιάσει ο Cameron και οι συνεργάτες του. Το ιδεολογικό περιεχόμενό της έχει περιγραφεί από τον ίδιο με τον κάπως παράταιρο τίτλο «προοδευτικός συντηρητισμός» (“progressive conservatism”). Κι αν όντως με μία πρώτη ματιά η αντίδραση μπορεί να είναι κάπως επιφυλακτική όσ’ον αφορά την πρακτική εφαρμογή ενός προγράμματος που φέρει αυτό τον κάπως παράδοξο τίτλο, μία βαθύτερη μελέτη των προτάσεων του προγράμματος διακυβέρνησης δικαιώνει απόλυτα την χρησιμοποίηση του επιθέτου «προοδευτικός» για τον προοσδιορισμό της κατεύθυνσης που ακολουθεί αυτό.

Διότι, πώς αλλιώς παρά προοδευτική μπορεί να χαρακτηριστεί η πολιτική ενός από τα πιο παραδοσιακά συντηρητικά κόμματα της Ευρώπης, όταν αναφέρει ως βασικούς της στόχους, την δημιουργία μίας κοινωνίας η οποία θα είναι δίκαιη, πιο πράσινη, θα προσφέρει ίσες ευκαιρίες σε όλους τους πολίτες της και θα είναι πιο ασφαλής. Το όραμα των Tories για την Βρετανία του 21ου αιώνα περιέχει προτάσεις για όλο το φάσμα των πολιτικών θεμάτων οι οποίες είναι ρηξικέλευθες όχι μόνο για ένα κόμμα συντηρητικό αλλά και για οποιοδήποτε εκπρόσωπο του πολιτικού φάσματος.

Πιο συγκεκριμένα, δίνεται ιδιαίτερη βάση στον ρόλο της εκπαίδευσης για την επίτευξη του στόχου των ίσων ευκαιριών σε όλους τους πολίτες, προωθώντας την αύξηση του ανταγωνισμού στην μέση εκπαίδευση και την ισχυροποίση του ρόλου των καθηγητών στα σχολεία. Προς αυτήν την κατεύθυνση κινείται κι η προώθηση του θεσμού της οικογένειας –ενός θεσμού που έχει πάψει πια να αποτελεί συνεκτικό ιστό της βρετανικής κι όχι μόνο κοινωνίας- ως κεντρικού πυλώνα για το κτίσιμο μιας κοινωνίας με πιο ισχυρούς δεσμούς μεταξύ των μελών της και με αυξημένο το αίσθημα της συλλογικότητας αλλά και της ατομικής ευθύνης.

Παράλληλα, προωθείται αύξηση της αποκέντρωσης της λήψης αποφάσεων και των γενικότερων αρμοδιοτήτων της τοπικής αυτοδιοίκησης και των τοπικών κοινωνιών, η οποία ταυτόχρονα με τον ενισχυμένο ρόλο του εθελοντισμού και των αντίστοιχων οργανώσεων, στοχεύει στην ενίσχυση της ενεργού συμμετοχής των απλών πολιτών στην πολιτική. Επίσης μεγάλη βάση δίνεται και στην ανάγκη ανάπτυξης μίας «πράσινης οικονομίας», με την δημιουργία μεγάλου αριθμού αντιστοίχων θέσεων εργασίας και την ενίσχυση πολιτικών για την προώθηση χρήσης εναλλακτικών μορφών ενέργειας.

Τα παραδείγματα προοδευτικών προτάσεων που μπορούν να αντληθούν από την ατζέντα των Tories είναι αναρίθμητα. Ο Cameron όμως δεν έμεινε μόνο στην ανανέωση του ιδεολογικής ταυτότητας του κόμματός του. Προχώρησε και σε εκτεταμένες αλλαγές προσώπων, αναδεικνύοντας στην πολιτική σκήνη σε πρωταγωνιστικούς ρόλους μεγάλο αριθμό νέων –όχι απαραίτητα σε ηλικία αλλά κυρίως σε ιδέες- πολιτικών, μεγάλο μέρος των οποίων αποτελεί και το μονίμως μειοψηφικό γυναικείο φύλο. Κατά αυτόν τον τρόπο προσέδωσε στο κόμμα του μία τελείως διαφορετική εικόνα και μία αύρα η οποία δεν περιορίζεται σε ένα καλογυαλισμένο περίβλημα, αλλά στηρίζεται σε ένα στιβαρό σύνολο προτάσεων για το άμεσο και μακροπρόθεσμο μέλλον της βρετανικής κοινωνίας.

Στην χώρα μας, το κόμμα το οποίο δραστηριοποιείται στην ίδια πολιτική «γειτονιά» με τους βρετανούς συντηρητικούς, είναι η κυβερνώσα Νέα Δημοκρατία. Ως κομματικός σχηματισμός της ευρύτερης κεντροδεξιάς, ποτέ του ουσιαστικά δεν είχε μία ξεκάθαρη ιδεολογική ταυτότητα. Ξεκίνησε με τον ριζοσπαστικό φιλελευθερισμό (καραμανλισμό στην ουσία), για να περάσει σε πιο φιλελεύθερα κατατόπια επί προεδρίας Μητσοτάκη, μέχρι να κάνει την νεοκαραμανλική στροφή στον μεσαίο χώρο και στην ουσιαστική αποιδεολογικοποιήση. Κι αυτό καθώς στην σημερινή κυβέρνηση συμβιώνουν παλαιάς κοπής πολιτικοί της λαικής δεξιάς με -τουλάχιστον κατ’όνομα- φιλελεύθερους εκσυγχρονιστές, παράγοντας κι αμφίσημης κατεύθυνσης κυβερνητικό έργο, χωρίς ξεκάθαρες στοχεύσεις και μακροπρόθεσμο πλάνο.

Αναμφίβολα, ο Κώστας Καραμανλής θα είχε πολλά να διδαχθεί από τον τρόπο με τον οποίο ανανεώθηκαν εκ βάθρων κι άκρως επιτυχημένα οι βρετανοί συγγενείς της Νέας Δημοκρατίας. Κι αναντίρρητα, προτάσσοντας μία ανάλογη και φυσικά προσαμοσμένη στα δεδομένα της χώρας μας ατζέντα, θα συμβάλει τα μέγιστα τόσο στην ιδεολογική και πολιτική αναστήλωση του κόμματός του, όσο και στην πορεία ανανέωσης της χώρας, που πλέον αποτελεί επιτακτική ανάγκη για το μέλλον της.